Chuyện kể năm 2014


Con mèo xúc xắc này là quà của anh Phật, bạn tôi, tặng từ năm 2008 – trong đúng thời điểm tồi tệ nhất của cuộc đời tôi. Món quà nhỏ xíu có đôi mắt cười ấy có ý nghĩa vô cùng lớn lao đối với tôi khi ấy. Từ đó đến giờ, dù đi đâu tôi cũng mang theo nó. Khi tôi đi du lịch một mình và không có ai chụp ảnh cho, nó sẽ thay tôi xuất hiện trong ảnh. Tôi coi đây là hiện thân của phần con người luôn tràn ngập lạc quan và niềm hy vọng trong mình. Tấm hình này chụp vào tháng 10/2014 nhìn thoạt qua thì tưởng chụp ở Nhật, nhưng thực ra không phải đâu.

Tôi thường viết một cái blog rất dài vào ngày cuối năm, dù rất ít liên quan đến năm cũ hay năm mới. Năm nay, tôi sẽ viết một blog liên quan hơn hẳn, bởi vì 2014 là một năm hết sức đặc biệt. Thật là một thay đổi đáng yêu!
Tôi đã đến được khá nhiều nơi trong năm nay. Nhưng tôi sẽ không kể về chúng, vì chắc chắn chúng ta không cần phải nghe chuyện người khác đã hạnh phúc với sự một mình như thế nào.

Tôi không biết bạn còn nhớ chuyện này hay không? (Đã có một thời gian, rất nhiều người share chuyện này trên Facebook).
Tháng 10 năm nay, một chiếc xe lạc tay lái đã đâm vào một quán cà phê tại Los Angeles, giết chết một người đàn ông đang ngồi trong quán. Trích lại nguyên văn bài báo viết về nạn nhân, thì khi chết, anh “chỉ có mấy tấm vé sổ số cũ, 350 đô la tiền mặt, và một điện thoại di động”. Chiếc điện thoại ấy không lưu lại bất cứ lịch sử cuộc gọi nào, dù đến hay đi. Nạn nhân không được ai đến xác nhận thân nhân, thế nên thi hài anh được chuyển đến nhà xác của thành phố với cái tên là John Doe – một cái tên chung cho những người không rõ danh tính. Anh là một người gốc Việt, vô gia cư đã 30 năm. Anh nói với những người sống tại khu vực đó mình tên là Nguyen Tuan, cha mẹ mình đã chết trong chuyến vượt biên. Tuy nhiên, ngoài một vài thông tin ít ỏi về nghề nghiệp của họ trước khi rời khỏi Việt Nam, anh không bao giờ nói thêm gì về xuất xứ của mình.
Anh đã sống một cuộc đời vô danh như vậy, nhưng những người từng biết anh sẽ không bao giờ quên anh. Anh không có nhà, nhưng anh chưa bao giờ cắt tóc mà không trả tiền, anh phải đi nhặt lon để kiếm sống, nhưng anh sẵn lòng thức cả đêm để canh cửa cho một cửa hàng quên khóa, anh phải xếp hàng đi nhận bữa ăn cứu trợ, nhưng không quên mua hoa tặng cho một tiệm nail khi trúng xổ số.
Tôi nghĩ mãi về con người đó. Anh đã mất quê hương, mất nhà cửa, mất cha mẹ, mất đi tuổi thơ êm đềm, mất đi tuổi trẻ hạnh phúc, mất mạng và thậm chí mất luôn cả cái tên của mình, nhưng anh không mất đi lòng tự trọng, tình yêu thương, khả năng đồng cảm. Chuyện người ta không biết anh là ai không quan trọng, điều quan trọng là anh luôn biết chính mình, và chưa bao giờ đánh mất đi cái “chính mình” đó.

Đó chẳng phải là một kỳ tích giữa cuộc đời này sao? (Hoặc có thể không phải, đối với một người tuyệt vời như bạn, OK.)

Tôi luôn quan tâm đến những người tha hương như vậy. Tôi cảm thấy họ chia sẻ được với mình một điều gì đó, dù chắc phải 1000 dặm nữa tôi mới được gọi là tha hương. Đã từ khi còn rất bé, tôi đã luôn có cảm giác mình không biết nơi nào mới là nhà, vì thế, câu thơ “Nhật mộ hương quan hà xứ thị” mới gây ấn tượng mạnh mẽ trong tôi đến thế. Tôi có nơi sinh ra, bố mẹ tôi vẫn đang ở đó, họ hàng tôi vẫn đang ở đó, những kí ức thời thơ ấu cũng đang ở đó. Tuy nhiên, tôi chưa bao giờ cảm thấy cảm giác về “nhà”. Mỗi buổi chiều, tôi lại nhìn ra bên ngoài cửa sổ và tự hỏi cảm giác hoài niệm lúc chiều tà rất tự nhiên này thực ra đang nhắc cho tôi về điều gì?

Tôi đã có lần chia sẻ cảm giác này với một người, một người sinh ra ở một đất nước, lớn lên ở đất nước khác và ngay cả trong thời thơ ấu ấy, đã chuyển nhà không ít lần. Thế nhưng, đáng ngạc nhiên thay, bạn nhìn tôi mất một lúc lâu và nói bạn không hiểu được. Chúng tôi đứng ở trên một tầng cao, và bạn chỉ xuống Sài Gòn đầy ánh sáng bên dưới, nói: “Đây là quê nhà của tớ”. Cho đến tận bây giờ, mỗi lần nhìn Sài Gòn từ trên cao, tôi vẫn nhớ về câu nói chắc chắn ấy.

Đó là điều tôi chưa bao giờ cảm thấy. Dù tôi rất yêu thành phố này, nhưng mỗi lần bay từ xa về đây, nhìn qua cửa sổ máy bay trong màn đêm, tôi lại một lần nữa cảm thấy kinh ngạc với sự rộng lớn, sự hằng hà sa số của những ánh đèn, cứ như thể nơi này là một thế giới khác, và tôi – kẻ từ một nơi nào không rõ – hoàn toàn chẳng hiểu gì về nó. Và tôi không bao giờ có thể ngừng cảm thấy rùng mình khi nhận ra chính mình là một phần của thế giới đông đúc, hỗn loạn kia, hối hả trong cuộc tìm kiếm chính mình, nỗ lực làm mình có ý nghĩa, duy trì một nguồn thu nhập để duy trì một sự tồn tại chưa biết có tạo ra giá trị nào không. Cùng lúc đó, tôi luôn kinh ngạc nhận ra, mình chẳng hề có niềm vui “hồi hương” hân hoan nào khi trở lại đây, hoặc trở về bất cứ nơi nào. Tôi luôn thấy mình liên tục đi trên đường, hạnh phúc và nỗi buồn của tôi nằm ở sự di chuyển đó.
Tôi nghĩ, năm tiếp theo sẽ là một năm – với riêng tôi – lại là việc đi tìm nơi nào mình thực sự thuộc về mà thôi, không có gì đột phá.

Dẫu vậy, quay lại với câu chuyện của anh Nguyen Tuan. Năm qua, vì Toa Tàu (nếu bạn chưa từng nghe đến nó thì hãy ghé toatau.com hoặc Facebook của nó) – dự định từ thời thơ ấu của tôi – được thành lập, tôi được nghe rất nhiều câu chuyện. Tôi nhận ra một điều là bất kì ai, làm gì đi chăng nữa, mục đích khi họ xuất hiện trước chúng ta là gì đi chăng nữa, vẫn có nhu cầu được chia sẻ những gì đang chôn sâu trong lòng họ. Con người, không gian nào cho họ cảm giác an toàn để nói ra, cho họ động lực để nói ra, thì đó là con người, là nơi tuyệt vời. Cho dù cảm giác ấy có thể không kéo dài.
Nước Mỹ, rõ ràng không phải là một nơi như vậy đối với Nguyen Tuan.

Dẫu vậy, cùng vào khoảng thời gian tôi đọc được câu chuyện của anh, tôi bắt đầu follow một blog khác, có tên là Cái Hố Đen. Tôi biết đến dự án này ngay từ khi nó mới khởi đầu, do một người bạn giới thiệu. Dẫu vậy, phải đến gần đây tôi mới bắt đầu dành thời gian đọc nó. Blog này do Giang, một người còn khá trẻ mở ra để người ta có thể chia sẻ những nỗi niềm của mình và bạn sẽ minh họa lại những câu chuyện đó bằng hình vẽ, ảnh chụp… Và thật khó mà miêu tả hết nỗi kinh ngạc của tôi trước những câu chuyện được kể – minh họa lại ở đây.

Sau một đêm đọc hết tất cả các câu chuyện trên Cái Hố Đen, tôi cảm thấy mình thực sự cần làm một điều gì đó vì những đứa trẻ vị thành niên đang sống mỗi ngày với quá nhiều vấn đề: bị cưỡng hiếp, bị người thân trong gia đình quấy rối tình dục, quấy rối tình dục người thân của mình mà không biết làm sao để dừng lại, bị áp chế vì những kỳ vọng của cha mẹ, không dám nói ra bất cứ sự tổn thương về thể xác về tinh thần nào của mình vì sợ hãi…
Và điều đáng sợ hơn hết là, kể cả khi những đứa trẻ đó lên tiếng, thì lời của chúng cũng bị cha mẹ chúng gạt đi. Tại sao, những người cha người mẹ ấy – những người đã từng có một thời tuổi trẻ – không nhận ra rằng việc bị lạm dụng, ngược đãi, áp chế, hành hạ về thế xác và tinh thần khi còn nhỏ sẽ mãi mãi là một vật cản khổng lồ ngăn cản người ta cảm thấy hạnh phúc trong suốt cuộc đời? Trong blog đó, sau lời kể của một cô bé vị thành niên đã và đang bị chị gái quấy rối tình dục, đã có một người lớn lên tiếng, kêu gọi em liên lạc với mình để được giúp đỡ. Và tôi đã ngồi trong phòng mình nói ra thành tiếng: “Hãy liên lạc đi!”. Tuy nhiên, tôi thực sự không biết đã có bao nhiêu ông bố bà mẹ đọc các câu chuyện trần trụi, thành thật đến cực điểm khi được giấu đi danh tính của những người trẻ/nhỏ tuổi trên Cái Hố Đen. Và tôi thực sự mong họ đọc, để họ hiểu con mình hơn, hiểu những hiểm họa mà những đứa trẻ đang phải đối mặt mỗi ngày, không phải để giấu chúng đi, để khóa chúng vào một căn phòng, mà để cùng đối mặt, vượt qua. Tôi nghĩ, chính cha mẹ cũng là người phải học cách sống với con cho đúng là cha mẹ.

Hỗ trợ những người như vậy là việc tôi sẽ tìm cách làm trong năm sau, dù chưa biết sẽ bắt đầu chính xác như thế nào.

Ở một mặt khác, Facebook Cái Hố Đen hay một page tuyệt vời nữa là Humans of New York cho tôi một bài học lớn mà tôi nghĩ nếu không biết đến họ, tôi sẽ mất nhiều năm cuộc đời nữa để học được: Ngừng phán xét. Ngay khi nghe ai đó kể câu chuyện của đời họ, phản ứng ngay lập tức của không ít người là phải xếp loại hành động ấy là đúng/sai, tốt/xấu, thông minh/ngu dốt mà không cần biết họ là ai, họ đã trải qua những gì, đối mặt với những thử thách nào, bị buộc chân vào những sợi dây nào…

Phản ứng ấy đến từ tất cả mọi người, không phân chia lứa tuổi, giới tính, hoàn cảnh. Và tôi nhận ra, đó chính là thứ đầu tiên đẩy con người ra xa nhau. Bạn được ai đó kể cho một câu chuyện rất riêng tư của họ, và việc đầu tiên là nói với họ rằng họ đáng bị như vậy, họ không nên hành động như vậy, bạn không ngờ họ lại như vậy, tại sao họ lại không làm khác đi, họ kém cỏi hơn những người tương tự họ… Bạn tự tước ra khỏi mình cơ hội được lắng nghe, bằng cách đem một tiêu chuẩn áp đặt lên mọi số phận. Cái quán tính ấy cần có một nỗ lực lớn để xóa bỏ, để bạn không đứng ra làm quan tòa của bất kì ai, cho họ những lời khuyên leo lẻo, hoặc để bạn đem mình ra so sánh để chứng minh bạn làm tốt hơn người khác.

Làm được việc ngừng phán xét ấy mà không phải bắt đầu từ sự tự ti, sự rụt rè, có lẽ là một bước tiến dài để bạn thực sự đến gần ai đó. Và tôi nghĩ, tôi nên bắt đầu năm 2015 như thế. Và nên đi nhiều nhiều hơn nữa, quyết định vậy đi.

Advertisements

2 responses to “Chuyện kể năm 2014

  1. Minh Thi January 1, 2015 at 12:51 am

    Dài quá đi mợ ơi, nhưng em thích đoạn cuối cùng. Đúng là em vẫn đang phải cố gắng để đạt đến level ngừng phán xét và chỉ lắng nghe. :) Chị làm em nhớ đến cái đoạn thoại trong Silver lining. :)

    Like

  2. ctln January 1, 2015 at 5:26 pm

    Nhiều khi chị tưởng tượng 1 ngày nào đó gặp Moonie thì mình sẽ nói gì nhỉ? Chắc là gọi ly cafe, uống cafe, rồi trả tiền đi về :-))) …. vì chị tìm gặp ở Moonie những điều không nói ra :-)

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: