Phép thử của Trần Anh Hùng

(Bài đã đăng Thể thao Văn hóa và Đàn ông – số ra tháng này, chả biết ngày nào :( )

Năm 2008, giới truyền thông Nhật Bản như bùng nổ khi Haruki Murakami, nhà văn nổi tiếng hàng đầu của xứ sở này, người vốn rất khó tính và kín đáo, đồng ý cho phép chuyển thể cuốn sách gắn bó nhất với tên tuổi của ông Rừng Nauy thành phim truyện. Điều đáng kinh ngạc hơn là, trước đây Murakami đã nhiều lần khước từ lời đề nghị của nhiều đạo diễn Nhật Bản, nhưng sau đó ông đã chấp nhận Trần Anh Hùng cho bộ phim làm từ cuốn sách của mình.

Để chuyển thể một cuốn sách đã gắn bó với hai thế hệ người Nhật quả thực là một thử thách lớn, nhất là khi Trần Anh Hùng không nói ngôn ngữ của đất nước này. Trong một bài phỏng vấn với hãng thông tấn AP, Trần Anh Hùng nói rằng anh không biết tại sao Murakami đã chọn anh, ngoài chuyện nhà sản xuất của bộ phim cho biết nhà văn muốn một đạo diễn châu Á thực hiện tác phẩm Rừng Nauy. Anh còn cho biết thêm, Haruki Murakami không gặp anh lần nào trong suốt quá trình làm phim, nhưng ông để lại nhiều ghi chú trên kịch bản, và ở dòng cuối cùng ông ghi: “Hãy cứ làm bộ phim như anh tưởng tượng. Việc anh phải thực hiện là tạo ra một bộ phim đẹp nhất có thể.” Hẳn nhà văn cũng như hàng chục triệu độc giả tại Nhật Bản và nhiều quốc gia khác, đều mong đợi ở bộ phim của Trần Anh Hùng vẻ đẹp và nỗi buồn tới say đắm lòng người như cuốn sách đã mang lại.

Rừng Nauy kể lại câu chuyện của những người thanh niên Nhật Bản thập kỷ 60. Người bạn thân của Toru Watanabe, Kizuki, đột ngột tự tử khi đang ngồi trên ghế phổ thông, để lại cô bạn gái Naoko trong đau khổ. Và rồi sau đó, chính Toru đã rơi vào tình yêu say mê và vô vọng với Naoko – người đã sớm có sẵn trong mình nỗi tuyệt vọng với cuộc sống. Trong những ngày vô định đó, Midori bỗng xuất hiện trong cuộc đời anh, như một tia nắng đầy khao khát sống. Cuộc sống của Toru từ đó chia thành hai nửa, một nửa hướng tới Naoko u sầu và nơi cô đang chữa bệnh cùng với người bạn cùng phòng Reiko, một nửa dành cho Midori với cuộc sống sôi động, lạc quan và đầy bất ngờ. Tuy nhiên, ở giữa hai thế giới đó, Toru như vẫn đi giữa một khoảng mông lung vô hạn trong nỗi buồn và mất mát của tuổi trẻ… Bộ phim đã quy tụ nhiều diễn viên trẻ xuất sắc của Nhật Bản như Rinko Kikuchi (Naoko), Kenichi Matsuyama (Toru), Kiko Mizuhara (Midori)…

Ngay sau buổi ra mắt tại liên hoan phim quốc tế Venice, Rừng Nauy đã nhận được nhiều cây bút phê bình phim trên các tạp chí quan tâm. Nhà phê bình Deborah Young của tờ Hollywood Reporter ngợi ca rằng “chất thơ say đắm và những hình ảnh đầy mê hoặc của bộ phim đã đưa đạo diễn Trần Anh Hùng trở lại với những liên hoan phim, và chiếm một vị trí danh dự trong nghệ thuật điện ảnh.” Trên tờ Variety, nhà phê bình Justin Chang cũng cho rằng đạo diễn Trần Anh Hùng đã nỗ lực mạnh mẽ để “biến những gì thuộc văn xuôi trở nên đậm chất thơ, khắc họa những cung bậc cảm xúc của nhân vật, đặc biệt là nỗi đau buồn, chân thật nhất tới mức có thể. Những cảnh quay thoại được giản lược, lời nói được gửi đi như tiếng thì thầm, đầy do dự, với những khoảnh khắc im ắng, tĩnh lặng được luân chuyển sang những lời giải biện yếu ớt.”

Những lời ca ngợi càng nhiều hơn khi các tờ báo nói tới diễn xuất của bộ phim. Tờ New York Times nhận xét Trần Anh Hùng đã “chỉ đạo nhóm diễn viên tài năng của Nhật Bản một cách khéo léo và tinh tế.” Rinko Kikuchi, nữ diễn viên từng được đề cử Oscar, trong vai Naoko là điểm sáng trong nhiều bài phê bình. Justin Chang khen ngợi cô đã “thể hiện xuất sắc những bình diện cảm xúc khác nhau của một tâm hồn không yên ổn.” Tờ báo Movie Player của Ý cũng cho rằng sau đề cử Oscar, Rinko Kikuchi đã “chứng minh được rằng mình là một nữ diễn viên xuất chúng qua vai diễn Naoko với nỗi dày vò.” Trong khi đó, bạn diễn của cô, Kenichi Matsuyama trong vai Toru đầy phức tạp cũng được Justin Chang khẳng định rằng “đã thể hiện nên một nhân vật đầy bất mãn nhưng hết sức nhạy cảm.” Ngoài ra, Movie Player nhận xét anh đã thành công khi thể hiện được những xúc cảm trái ngược nhau, lúc hào hứng, sôi động, khi bất an, sâu sắc của nhân vật. Những diễn viên khác như Kiko Mizuhara (Midori), Eriko Hatsune (Hatsumi) cũng nhận được những nhận định tích cực. Nhà phê bình Justing Chang không tiếc lời ngợi ca sự xuất hiện tuyệt vời dù ngắn ngủi của Eriko Hatsune trong bộ phim. Trong khi đó, Kiko Mizuhara được Movie Player nhận xét là đã thể hiện nên được một Midori trong sáng và đầy thu hút.

Rừng Nauy đồng thời nhận được nhiều lời khen ngợi trong quay phim. Trên trang báo New York Times, nhà phê bình Roderick Conway Morris mô tả rằng trong Rừng Nauy, “những khung cảnh thiên nhiên qua nhiều mùa đã được thể hiện vô cùng diễm lệ, khi câu chuyện được liên tục biến chuyển từ hạnh phúc sang đớn đau”.

Thêm vào đó, một điểm chung trong tất cả những bài phê bình dành cho “Rừng Nauy” là những lời ca tụng về âm nhạc trong phim. Trên Hollywood reporter, Deborah Young viết: âm nhạc trong phim đã được “lựa chọn chính xác, không chút nhàm chán từ những giai điệu của thập kỉ 60.” Trang Film Starts của Đức khi bình luận về phần âm nhạc của bộ phim đã ưu ái nói rằng chẳng có gì đáng ngạc nhiên nếu liên hoan phim Venice năm nay trao giải cho nhà soạn nhạc của Rừng Nauy (Jonny Greenwood). Ngoài ra, trên Variety, Justin Chang khẳng định âm nhạc trong phim thực sự đã “khắc họa lại được những khoảnh khắc quan trọng, đánh dấu được những bước ngoặt trong mối quan hệ của các nhân vật.” Bài hát Rừng Nauy của ban nhạc Beatles xuất hiện hai lần trong bộ phim và âm nhạc của Radiohead cũng là một yếu tố được các tờ báo tỏ ý khen ngợi.

Tuy nhiên, Rừng Nauy không chỉ nhận được những lời ca tụng. Ngay trong bài viết rất tích cực của mình, Deborah Young cũng tin rằng việc chuyển thể tác phẩm nổi tiếng của Murakami sẽ làm cho nhiều người muốn xem Rừng Nauy, nhưng bà cũng thẳng thắn nhận xét họ “sẽ phải hết sức cố gắng kiên nhẫn mới có thể xem hết được bộ phim dài hơn hai giờ đồng hồ về tình yêu và tình dục của tuổi trẻ, cho dù nó có một dàn diễn viên tuyệt vời.” Nhà phê bình Roderick Conway Morris trên tờ New York Times chia sẻ quan điểm này. Ông bình luận rằng bộ phim yêu cầu một sự kiên nhẫn quyết liệt.

Với nhà phê bình Justin Chang thì Rừng Nauy phạm phải những lỗi lầm thường gặp của nhiều bộ phim chuyển thể từ tác phẩm văn học: thiếu vắng sự có mặt của nhiều nhân vật phụ và quá nhiều lời kể chuyện. Ông đánh giá bộ phim như một phép thử đối với những người yêu thích lối làm phim nghệ thuật của Trần Anh Hùng và những người hâm mộ Murakami.

Nhưng khắt khe nhất là bài phê bình trên trang Film Starts, khi tác giả Björn Becher cho rằng bộ phim là một nỗi thất vọng lớn bởi nó không khắc họa lại được bản chất mối quan hệ giữa các nhân vật. Ông còn chua cay bình luận Trần Anh Hùng sẽ không bao giờ có thể quay lại đẳng cấp của mình trước đây (với I come with the rain Rừng Nauy). Bài viết cũng phê phán đạo diễn đã để cho các nhân vật của mình phải xuất hiện trong thiên nhiên quá nhiều (Naoko trong tuyết và Midori trong hoa cỏ mùa xuân) chứ không thực sự để họ được thể hiện thế giới bên trong của mình.

Thêm vào đó, trong bài viết khen nhiều hơn chê của mình, Justin Chang vẫn bình luận khá tiêu cực về vai diễn Midori của Kiko Mizuhara. Ông cho rằng nhân vật này là một lỗi lầm tai hại của bộ phim. Theo ông, trong tác phẩm của Murakami, Midori hiện lên như một cô gái có đam mê nhục dục đầy nhưng vô cùng trong sáng. Trong phim, “cô có vẻ như bị nhấn chìm xuống để phù hợp với không khí tinh tế của cả bộ phim, và Mizuhara tỏ ra quá lịch sự và kìm nén, cho dù cô đã biết được những câu nói thể hiện khao khát tình dục thẳng thắn của nhân vật từ kịch bản.”

Những lời khen chê này, có vẻ như không nằm ngoài dự đoán của nhiều người. Tuy vậy, cũng phải thấy là đa số những lời khen đều xuất phát từ việc đánh giá Rừng Nauy của Trần Anh Hùng như một tác phẩm điện ảnh độc lập. Trong khi đó, những đánh giá không tốt thường xuất phát từ sự so sánh với cuốn sách của Haruki Murakami.

Tuy nhiên, một đạo diễn khi chuyển thể một tác phẩm văn học thành phim truyện, trước hết vẫn là một độc giả, và những khác biệt về cách cảm nhận tác phẩm với các độc giả khác là điều không tránh khỏi. Thêm vào đó, điện ảnh và văn học có những ngôn ngữ khác nhau, vậy nên sự so sánh khập khiễng đó có phải là bất công không?

Dù sao đi nữa, đối với nhiều người Việt Nam, chỉ cần một trong hai cái tên Rừng Nauy và Trần Anh Hùng cũng đã đủ khiến họ háo hức. Và may mắn thay, khán giả tại Việt Nam sẽ có cơ hội tận mắt thưởng thức bộ phim Rừng Nauy trong tháng Mười Hai năm nay, và chúng ta sẽ có những nhận xét của riêng mình về bộ phim này.

Advertisements

One response to “Phép thử của Trần Anh Hùng

  1. tiesuc January 2, 2011 at 7:25 pm

    Rất hay

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: