Nghĩ thêm một tí về phê bình

Viết ra một cuốn sách, điều người ta mong đợi nhất có lẽ là hai thứ: có nhiều người đọc và có những bài phê bình tán tụng. Thế nhưng, dịch một cuốn sách thì chỉ có hai mơ ước: Người ta đọc nó và người ta không chửi mình.

Gần đây, có một trang tên là Wordjihad.wordpress.com bắt đầu làm một việc mà tất nhiên là rất nhiều người đã làm từ lâu: phê bình các bản dịch. Tất nhiên, mọi việc diễn ra chỉ ở trên một hướng: phê bình những lỗi sai, nhặt ra những lỗi sai… Ở Việt Nam từ lâu tới nay, dịch một cuốn sách và xuất bản có nhiều trường hợp rất tùy tiện, có rất nhiều cuốn sách đọc thấy gai cả người và thậm chí có nhiều cuốn thà đọc nguyên bản còn hơn vì đọc bản dịch chẳng hiểu gì. Phê bình để chỉ ra cái sai và sửa chữa, chưa bao giờ là một điều không đáng làm.

Nhưng, tôi nhớ lại có lần đã đọc được một bài viết nói về chuyện làm sao để viết bài phê bình phim tốt hơn. Người viết đã nêu ra độ 10 nguyên tắc, trong đó có một nguyên tắc: tôn trọng đối tượng được – bị phê bình. Xét cho cùng, dù anh giỏi hơn, tuyệt vời hơn, làm được những việc tương tự và thành công hơn, anh cũng chỉ là một người đọc, người xem. (Đấy là chưa kể nhiều khi ngay việc anh làm còn không hơn gì, tuy nhiên, không biết hát vẫn có thể chê ca sĩ hát dở). Khi phê bình một cái gì, tôi nghĩ mục đích đầu tiên không phải là để chọc ngoáy, chứng minh ta giỏi hơn mi, mi thấy mi ngu chưa… mà để nói rằng: tôi là một độc giả, tôi cảm thấy anh làm việc chưa đạt chất lượng, chưa thỏa đáng. Một vài người có thể bức xúc thay cho tác giả, một vài người có thể coi đó là việc đóng góp cho chất lượng dịch thuật… Nhưng, trước hết đó kà sự thiếu thỏa mãn của một cá nhân đối với một bản dịch.

Nói dài dòng như trên, vì tôi thấy bài viết này trên wordjihad, phê bình bản dịch của anh Nguyễn Thế Vinh. Bản dịch của anh Vinh thì hầu như không ai thích đọc bởi cả về khả năng chuyển ngữ và câu cú tiếng Việt của anh đều có vấn đề. Anh đã rất may mắn được in cuốn sách ngay trước khi Việt Nam bắt đầu thực hiện áp dụng luật bản quyền. Nếu không, thì chắc chắn bản dịch này không thể có mặt vì theo tôi hiểu, người giữ bản quyền tác phẩm James Joyce không cho phép người chưa có nhiều kinh nghiệm và danh tiếng chuyển ngữ tác phẩm của ông. (Đá ra ngoài tí, tôi nghe phong thanh là sẽ có một cuốn khác của ông sắp được xuất bản, và nếu điều này là có thật, tôi xin chắc tới 99% rằng cuốn này in mà không có sự cho phép).

Dù nghe rất nhiều bình luận về phản ứng của anh Vinh khi người ta phê bình mình, nhưng tôi thấy rằng, nếu cần lấy một ví dụ về chuyện khi viết phê bình mà người ta không tôn trọng đối tượng bị phê bình thì dẫn tới hệ quả gì thì chính là đây. Hơn nữa, tôi biết thêm rằng những người viết phê bình ở đây cũng là người dịch, người biên tập – có rất nhiều người trong số những người là dịch giả kém mà không biết mình kém, và không thể chấp nhận nổi khi người ta nói mình kém. Liệu có ai trong số các Wordjihadist kia có thể đảm bảo rằng mình không như thế? Nếu anh Vinh rơi vào trường hợp đó, bất lắm cũng chỉ là một ví dụ, thái độ miệt thị với bản dịch cũng như cá nhân dù là ai cũng là điều tôi nghĩ là cần tránh. Khi nói riêng với nhau, người ta có thể nói: trời, bản dịch đó kinh lắm… Nhưng khi viết lên một nơi nào đó công cộng để mọi người nghe ý kiến của mình, việc tôn trọng một ai đó là điều phải làm. Hơn nữa, việc phê bình cái sai của người khác là việc rất nhiều người làm được, không có gì để quá hãnh diện khi làm cái đó cả. :)

Tờ Vietimes ban đầu có nhiều người đọc, nhưng sau đó người ta rời bỏ dần. Việc mocking các cá nhân, ban đầu khiến người ta chụm lại, nhưng đó không bao giờ là cách để thay đổi tình hình tốt nhất.

Viết những cái này cũng chỉ như rút ra một bài học cho mình thôi.

2 responses to “Nghĩ thêm một tí về phê bình

  1. Siriusstar April 20, 2009 at 4:56 pm

    Làm ơn cập nhật blog này nhìu nhìu chút :))

    Like

  2. Siriusstar April 20, 2009 at 5:34 pm

    Hình như link đúng là: Wordjihad.wordpress.com

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: